Animalia basatientzat argi izpi bat

Bizkaiko animali basatiak sendatzeko zentroak hamabi urte bete ditu eta urtero 1.000 espezie inguru errekuperatzen ditu

Bizkaiko fauna basatia errekuperatzeko zentroa 1999ko uztailean hasi zen lanean Gorlizko Foru basetxearen egoitzan, gai honen inguruan zegoen eraikin faltari erantzuna emanez. Zentro hau Bizkaiko Foru Aldundiak sortu zuen animaliak sendatzeko, errekuperatzeko, babesteko eta ikerketak egiteko asmoarekin. Bestalde, errekuperazio-lanetarako herritarren parte-hartzea sustatzeko planak ere egiten dira bertan.

Gaur egun, animaliak sendatzeko zentroak ezinbestekoak bilakatu dira ingurumenaren egoera gero eta txarragoa baita. Oso beherakada kezkagarria eragin du animalien espezie askotan, eta horietako batzuk galzorian daude orain. Hori horrela izanik, edozein arrazoi dela-eta naturan beren kasa bizitzen jarraitzerik ez duten animaliak biltzen ditu zentro honek, bestela Iñaki Intxaurraga zentroko albaitariak dionez: “hil egingo lirateke”.

Urtero 1.000 animali inguru heltzen dira Gorlizko zentrora, batzuk onik, beste batzuk zauriekin edo hilzorian, baina gehien bat hilik. Batez ere hegaztiak heltzen dira baina animalia exotikoak, fokaren bat, delfinen bat eta tarantulak ere egon izan dira. Zentrora joatearen arrazoi nagusiak kotxeak harrapatuta, legez kanpoko ehiza, pozoinketak eta kutsadura dira.

Animalien katalogazioa edo sailkapena edozein dela ere tratatu egiten dira eta ahalegin handiagoak egiten dira babestutako espezieak berreskuratzeko. Animalia batzuk errehabilitazioa egin behar izaten dute eta ondoren, berriz itzultzen dira beren habitat naturalera, hots, bizirik irauteko beharrezko bermeekin.

Askatasunean bizi diren animaliekin nekez egin daitezkeen zenbait ikerketa Sendatzeko Zentroan dauden animaliekin egin daitezke.

Eginkizun horretaz gain, Fauna Basatia Sendatzeko Zentroa leiho moduko bat da Bizkaiko animalien populazioaren egoera baloratzeko, baita gaixotasun ohikoenak eta espezie desberdinen jokabideak aztertzeko. Horretarako, ekosistemako arriskuak salatu eta irtenbidea bilatzeko babes programak eta dibulgazio kanpainak bultzatzen dira.

Askatasunean bizi diren animaliekin nekez egin daitezkeen zenbait ikerketa Sendatzeko Zentroan dauden animaliekin egin daitezke, betiere berreskuratzeko prozesuari kalterik egiten ez bazaio.

Bizirik zein hilik dauden animaliekin lan egiteak espezieen jokabideari, patologiei, tratamenduei eta abarri buruzko informazio iturri handia eta baliotsua ematen du. Material biologiko horren azterketaren bidez lorturiko informazioa ezinbestekoa da balorazio epidemiologikoa egiteko, eta gainera, oso tresna baliagarria da arriskuan dauden espezieak berreskuratzeko programak diseinatzerakoan. Intxaustik esaten du ikerketa hauekin animalietatik gizakietara pasa daitezkeen gaixotasunen ezagutzan ere aurrerapausoak eman ditzaketela, esaterako hegazti gripea.

“Euskal Herriak oso fauna aberatsa dauka baina ez gara horretaz ohartzen, batez ere, ez dugulako ezagutzen”.

Iñaki Intxausti, Gorlizko zentroko albaitaria

Zentro honek operazio baten beharra duten animaliak ere har ditzake, ebakuntza  gela bat dutelako kasu larrienetarako. Adibidez: egin duten azken ebakuntzen artean, arrano bati ezker hegoan zituen perdigoi zatiak kendu dizkiote eta ebakuntzaren ondoren errehabilitazio lanetan hasi da. Aste gutxiren buruan aske utziko dute.

Zentroak larrialdiak hartzen ditu eguneko 24 orduetan, urteko egun guztietan. Gainera, Nekazaritza Saileko basozainek, Base Gorritik SOS Deiak-en 112 larrialdi telefonoarekin koordinatuta, herritarrei abisua emateko ardura dute.

Azken helburua ingurune egokian animali hauek askatzea da, ekosistemara sartzeak ez badio negatiboki eragiten animaliari. Gainera, zentrora espezie hori ekarri duten pertsonei animaliaren egoerari buruzko bilakaeraren inguruko azalpenak ematen zaizkie. Animalia askatzeko orduan, aurkitu duen pertsonak animalia bere eskuekin aska dezan ahalegintzen da zentroa. Beste batzuetan, gonbitea luzatzen zaie animalia askatzeko unea ikusteko interesa erakutsi duten taldeei, bereziki eskolako umeei. “Euskal Herriak oso fauna aberatsa dauka baina ez gara horretaz ohartzen, batez ere, ez dugulako ezagutzen” dio Intxaustik.

2009an hamar urte bete zituen zentroak eta hori ospatzeko urte guzti horietan egindako ekintzak eta izandako esperientziak liburu batean argitaratu zituzten. Liburu hau euskaraz, gazteleraz eta ingelesez dago eskuragai eta dohainik lor daiteke. Liburuan animalia basati bat zaurituta aurkitzen denean zer egin behar den edota zentroak dituen ezaugarriak azaltzen dira.

Zentroa handitzeko planak

Bizkaiko Foru Aldundiak zentroa handitzeko proiektua abian jartzen ari da. Proiektu honen helburu nagusia animaliak naturan askatu baino lehen hegaztiek hegan egin ahal izateko zona bat izatea da.  Horretaz aparte, instalazioak berritu nahi dira espezie bakoitzaren eskari zehatzari egokitu ahal izateko baita, herritarrak Euskal Herriko faunaz gehiago jakiteko dibulgazio ikastaroak egin ahal izateko gelak jartzea.

“Zentroa txiki geratu da hainbeste animalientzat eta behar-beharrezkoa dugu zentroa handiagotzea hegaztiek hegan egiteko zona batekin, bestela oso zaila zaigulako jakitea askatzeko prest dauden ala ez” dio Intxaustik.

Beste hainbat sektoretan bezala, krisiak ere eragina du eta momentuz proiektua ideian bakarrik gelditu da. Intxaustik esaten du Bizkaiko Foru Aldundia ahal den guztia egiten ari den arren, garrantzi handiagoa duten proiektuak daudela  aurretik.   

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 

Ezjakintasuna nagusi

Bizkaitar gutxik daki Gorlizen animaliak errekuperatzeko zentroa dagoela. Intxaustik esaten du jendea ez dagoela oso kontzientziatua Bizkaiko faunarekin eta nahiz eta Euskal Herrian oso aberatsak izan aspektu horretan bere ustez, “ezjakintasuna da nagusi”. Hori bai, pixkanaka kontzienteagoak izaten ari garela esaten du eta gizarteak gero eta gehiago zaintzen duela ekosistema.

Iñaki Intxausti Gorlizko zentroko albaitaria eta arduradun nagusia da

Iñaki Intxausti Barakaldon jaio zen eta betidanik izan du animaliekin harreman berezia. Salesianos eskolan ikasi zuen baina txikitatik albaitaria izan nahi zuen eta Intxaustik esanda: “Ez nintzen ia eskolara joaten animaliekin ikerketak egitea gustatzen zitzaidalako”.

Eskola bukatu eta Zaragozako unibertsitatera joan zen albaitaritza ikastera. Bertan bost urte eman zituen eta gero Nafarroan behiekin lanean hasi zen: “behiekin lan egitea zen niri gehien gustatzen zitzaidana eta gainera ondo ordaindutako lanbidea zen prestigioa lortuz gero”: Bi urte pasatu zituen eta Avilara joan zen gehiago ikastera.

Avilan ordezkapena egin ostean, Bizkaira bueltatu zen, Mungiara. Uribe Kostan behiekin lan egiten ari zen gizona jubilatzear zegoen eta berarekin urte bete egon ondoren, bere lekua hartu zuen: “Unibertsitateko apunteak erabiliz eta Jose Mariren (lankidea) laguntzarekin asko ikasi nuen”. Azkenik Bizkaiko Foru Aldundiak Iñaki Intxaurragak lortutako prestakuntzagatik eta egun dagoen zentro falta zela medio lan hau proposatu zion.

Intxaustik esaten du oso zaila dela horrelako zentro bat eramatea, egunero animalia berriak heltzen direlako eta bakoitzaren inguruko ikerketa egiten denez, lan handia dakarrela horrek. Gaineratu du, herritarrek duten ezagutza minimoa dela eta, zentrora zauritutako animalia basatien laurdena bakarrik heltzen dela.

Iñigo Zelaia

Erreportajea

Bartzelona da munduko futbol talderik boteretsuena

Iñigo Zelaia

Bartzelona on batek mendean hartu zuen Real Madrid. Bazirudien bien artean urte askotan egon ez den parekotasuna egongo zela eta lehen minutuetan behintzat hala izan zen.

Partidaren aurretik Real Madrid zen faborito ikusleen ustez, baita apustuen ustez ere. Madrid taldeak ligan aurkaria baino partidu bat gutxiago jokatuta, hiru puntuko aldea zuen.

Partidua hasi baino lehen jai ikaragarria zegoen zelaian eta inguruko kaleetan. Ikusleak taldearen himnoak abesten hasi ziren, dena zegoen prest eta jokalariak zelaira sartu ziren.

Denak zeuden partida noiz hasiko itxaroten. Zelaian, urrezko baloia irabazteko izendapena jazo duten hiru jokalariak zeuden: C. Ronaldo, L. Messi eta Xabi. Hura espektakulua!.

Jokalariak beraien artean agurtu eta David Fernandez Borbalán arbitroak partidaren hasiera eman zuen. Bartzelona hasi zen pilotarekin jolasten baina Valdes atezainak pasea ematerakoan Abidaleri beharrean, Di Maria eman zion pilota eta honek pasea egin ondoren, Benzemak Bartzelonaren atean sartu zuen. Hogeita bost segundo bakarrik pasa ziren eta R. Madril jada aurretik zen. Gol hori klasikoen historian arinen sartu zen gola izan zen.

Bartzelonak bere jokoa egin nahi zuen, pilotaren jabetzarekin, baina R. Madrid presio gogorra egiten zebilen eta lehen hogeita bost minutuetan bi taldeetako inork ez zuen partidaren jabetza eraman.

Minutuak aurrean joan ahala, R.Madrilen presioa jaisten joan zen nekea zela medio eta Bartzelona baloiaren posesioaren bidez, bere jokoa egiten hasi zen. Gauzak horrela, hogeita hamargarren minutuan, Alexis Sanchez txiletarrak banakoa jarri zuen aurkariaren zelaian.

Golaren ostean, Bartzelonako Dani Alves laterala aurreratu egin zen Pep entrenatzailearen aginduz eta hiru defentsarekin jolasten hasi zen. Erabaki honek partidaren nondik norakoa erabat aldatu eta pilotaren erabateko jabetza lortu zuen Bartzelonak.

Lehen zatia berdinketarekin bukatu zen baina bigarren zatia lehenengoa amaitu zen bezalaxe hasi zen, Bartzelonaren jabetzarekin. Bigarren zatiko zazpigarren minutuan, Xabi Hernandezek areaz kanpotik jaurti eta Marceloren bizkarrean eman ondoren, Iker atezainaren porterian sartu zen.

Bartzelonaren jabetza monologo bat zen, R.Madrid noraezean jokatzen ari zen eta Bartzelona jaun eta jabe zen. Pep Guardiola Bartzelonako entrenatzailea gustura egoen mutilak egiten ari ziren partidarengatik.

Bigarren zatiko hemeretzigarren minutuan, C.Ronaldok Real Madrilen aukera garbiena kanpora bota zuen. Valdez atezainaren aurrean bakarrik zegoen baina bere burukada kanpora joan zen. Real Madrileko izarra ez zen fin egon partidan.

Gainera, hurrengo jokaldian Cesc Frabregasek Bartzelonaren hirugarrena sartu zuen eskuinetik botatako Alvesen zentro on bat buruz errematatuz. Gol hori Bartzelonaren nagusitasunaren eta garaipenaren ikur bilakatu zen eta Madridistak buru makur utzi ziren.

Partiduaren azken txanpan Bartzelonaren entrenamendu bat zirudien. Partida kontrolpean zuen eta R. Madrileko jokalariak ezinean zeuden, Bartzelonaren nagusitasuna onartuz.

Partidaren amaieran bi entrenatzaileek emandako elkarrizketan argi utzi zuten Bartzelonaren nagusitasuna, nahiz eta Madrileko entrenatzaile den Mourinhok argi utzi zuen partida bat besterik ez zela eta liga ez zegoela erabakita.

Klasikoa ez  zen aurreko urteetako partidak bezain ikusgarria baina munduan zehar milioika pertsonak ikusi zuen eta badirudi horrelako partidu batek mundua geldiarazi dezakeela. Ikusi beharko da bueltako partidua nola izango den baina argi dago oraindik ere Bartzelona ekipo hobea dela.

Ardien pausuak, artzainen ibilbide

Arkumeak zaintzen eta gazta egiten ari dira artzainak, udaberria ahalik eta lasterren iritsiko denaren esperoan

Izaro ZINKUNEGI

Udazkenarekin batera iritsi da berriro ere arkumeak jaiotzeko garaia euskal artzain gehienentzat. Urri erdialdera ardiak menditik jaisten dituztenetik, geratzen zaizkien egun apurrak aprobetxatzen dituzte arditegiak atontzeko. Jadanik gazta egiteari ere ekin diote horietako askok. Gutxik ezagutzen dute egun pertsona bakar batzuen ogibidea den lanbide hau, euskaldunon historia urte luzetan markatu badu ere.

Jaiotzek eta arkumeei esnea emateak buruhauste ugari sortu dizkie egunotan Miren Barandiaran eta Juan Mari Zinkunegi senar-emazte errezildarrei. Hogeita bi urte daramatzate artzain munduan, eta hamabost Aitzarte Idiazabal Gazta egiten. 600 ardi latxa inguruko artaldea dute, eta artzaintzatik soilik bizi dira. Frantziska Uzkudun Juan Mariren amak adierazi duenez, lehen 70 buru inguruko artaldeak izaten ziren, eta baserri gehienetan zituzten ardiak. Orain, artzain gutxi egonagatik, artalde handiagoak izaten dituzte. 

Udaran 35-40 artzain inguruk Aralarko larreetan edukitzen dituzte ardiak, baita Aitzarte baserrikoek ere. Duela bi hilabete jaitsi zituzten beraien artaldeak artzain gehienek, azaro erdialdera jaiotzen baitira lehenengo arkumeak. Ordutik, arkumez inguratuta igarotzen dituzte eguneko ordu gehienak, baita gaueko batzuk ere. Azaroan ukuiluan prestatuta duten gela batean egiten du lo Juan Marik, gauez ardiei begiratzera jaiki behar baitu. “Hilabete pasatzerako jaiotzen dira arkume gehienak”, adierazi du Zinkunegik. Horrek zertxobait lasaitzen du bikotearen egunerokoa. Halere, egun gogorrak igarotzen dituztela esan du, arkumeak handiak eta sarritan bikiak izaten baitira.

Lehenengo arkumeak 20-30 egun egitean, harategira eramaten dituzte eta gazta egiteari ekiten diote. Goizean eta iluntzean jezten dituzte ardiak makinan eta hurrengo goizean gazta egiten dute, aurreko eguneko esnearekin. Gaztak egosi gabeko esnearekin egin direnez bi hilabetez 8-9 gradutan egon behar dute. Miren Barandiaranek azaldu duenez, Idiazabal jatorri izendapena eduki ahal izateko “lotura handiak” dituzte eta arau zorrotzak bete behar dira, hala nola, bi astean behin esnearen analisia egin, kontaketak zuzen burutu, gazta gutxienez bi hilabete ontzen eduki...

Gaztagintzak abendu erdialdetik ekain amaierara arte irauten du. Artzain askok maiatzetik mendian edukitzen dituzte ardiak, eta bertan egiten dute gazta. “Mendiko gaztak beti izan du arrakasta handia”, azaldu du Barandiaranek, besteak beste, eguraldi onarekin belar hobea egoten delako. Hala ere, errezildarrek duela bost urte utzi zioten mendian gazta egiteari, beheko larreak garbi mantentzearren. Horregatik, jezteko ardiak Errezilen edukitzen dituzte antzutu arte.

Usadioz, Aralarko artzain batzuk San Pedro egunean bazkaria egiten dute eta horrekin ematen diote amaiera gazta egiteko aldiari, lan gogorrenak bukatu eta urteko sasoirik lasaiena hasiko baitzaie. Artzainek ez dute oporrik ordea, negurako belarra hontzen, lastoa ukuiluratzen,ardiak zaintzen eta hauei ura ematen jardun behar baitute udako hilabeteetan ere.

Frantziska Uzkudunen hitzetan, garapen handiak izan du artzaintzak, aurrerapen teknikoek eskulana gutxitu baitute, esaterako, jezterako orduan. Bera 12 urterako artzain ibiltzen zela adierazi du, eta garai hartan mendian ardiak jetzi eta esnea etxera jaisten zutela, han gazta egiteko. Egun, mendian lehenengo jezteko makinak jartzen hasiak dira jada. Bestalde, egun kanpotik ekarritako pentsua eta lastoa ematen zaie ardiei jateko, duela 70 urte aldiz, etxean egindako artoa soilik jaten zuten ardiek.

 

Aurrerapenak aurrerapen, artzainen etorkizuna nahiko beltza ikusten du Aitzarteko bikoteak. Ogibide hau sustatzeko, artzainei laguntza gehiago eman behar zaizkiela dio Zinkunegik. Horretarako, mendiko bordak eta hauetara iristeko bideak egokitzea beharrezkoa dela ikusten du. Mirenek gaineratu duenez, emakumeen ibilbidea are zailagoa da, berez alderik egon beharko ez lukeen arren, gizonen mundua bezala ikusi izan baita beti. Aitzitik, ofizioa gustatuz gero, inorentzat oztoporik ez dagoela uste du. Beraz, artzain gazteek apustu gogor bezain erakargarria dute aurretik beraien artaldearen ondoan!

Bartzelonak irabazi du Bernabeuko duelua

Izaro ZINKUNEGI

Erakustaldia eman zuen berriro ere talde blaugranak Santiago Bernabeun bildutako 83.500 ikusleren aurrean. Partida hasiera gora beheratsuaren ostean, jaun eta jabe izan zen bigarren zatian, bere ohiko jokoa erakutsiz. Merengeei aldiz, jarraian lortutako 15 garaipenen soka eten zitzaien.

22. segundorako hankaz gora jarri zitzaien partida Guardiolaren mutilei. Valdes atezainak pasea egiterakoan huts egin eta Di Mariari eman zion baloia. Benzemak aldaratzean gola sartu zuen, markagailuan aurretik jarriz. Hala ere, katalanek berdintzea lortu zuten 30. minutuan Alexisen gol bati esker. Banakoarekin joan ziren bi taldeak atsedenaldira.

Bigarren zatian nagusi izan ziren Bartzelonako jokalariak. 7. minuturako markagailuan aurretik jarri ziren Xaviren jaurtiketa batek Marcelori jo eta baloia sareratzean. Real Madrilek izan zituen abaguneak ez zituen aprobetxatu, eta garesti ordaindu zuen aurrelarien punteria eza. 66. minutuan Cescek Bartzelonaren hirugarrena sartu zuen, Alvesen erdiraketa bat buruz errematatuta. Honekin, partida erabakita geratu zen.

Bartzelonak futbol zelaian, eta bereziki erdian zuen nagusitasuna eten nahian, joko zikinari ekin zioten Mourinhoren mutilek. Sarrera gogorrak egin zituzten Ramos, Pepe eta Coentraok, baina Fernández Borbalán arbitroa eskuzabala izan zen beraiekin eta txartel gorriak barkatu zizkien. Azkenean, markagailua 1-3 zegoela amaitu zen bi talde indartsuenen arteko lehia.

Partida hasi aurreko aurreikuspenak irauli eta denboraldiko lehenengo klasikoa poltsikoratu zuten beraz katalanek, aurkari zuzenaren etxean eskuratu ere. Emaitza horri esker, 37 puntu dituzte bi taldeek, eta iazko txapelduna da lider. Halere, Bartzelonak partidu bat gehiago jokatu du. Liga pil-pilean da beraz berriro ere.

Berri Txarrak taldearen azken diskoa Durangoko azokako salduena

Lekunberriko taldearen azken diskoa “Harian” izena duena, 2011ko Durangoko azokako diskorik salduena izan da. Hainbeste izan dira diskoa erosi nahi izan dutenak non, agortu egin dira eta erosle batzuek ezin izan dute diskoa erosi.

Aurreko diskoetatik dator euskal talde honen arrakasta baina azken disko hau Espainiako disko salduenen artean lekutxo bat egin du. Harrigarria da, izan ere, euskaraz bakarrik abesten duen musika taldea da.

Durangoko azokako 3.000 disko inguru saltzeaz aparte, Euskal Herriko musika dendetan eta hipermerkatuetan ere agortu da diskoa. Fenomeno honen azalpena bakarra izan daiteke: kritika onak jaso ditu azken disko honek eta bestetik, abestietan erabilitako melodia eta letrak, sistema eta munduko egoera salatuz, gustatu egiten zaie entzuleei.

Iñigo Zelaia

Su Ta Gar Durangoko Kafe Antzokian

Abenduaren 23an Su Ta Gar taldeak Durangoko Plateruena antzokian kontzertua eskainiko du. Eibarren jatorria duen talde honek Euskal Herrian joko du berriz ere, abenduaren 10ean Bermeon jo ondoren. Bitartean Katalunia eta Galizian jotzen egongo dira.

Hilabete batzuk dira beraien azken diskoa “Ametsak pilatzen” atera zutela eta duela gutxi Durangon egon den azokan disko salduenetako bat izan da Berri Txarrak taldearen “Haria” diskoa eta gero.  

Talde hau izan da Heavy Metala euskaraz jorratzen arrakasta handiena izan duena eta argi ikusten da taldeak dituen urteetan eta baita emandako kontzertuetan. Durangon emango duten kontzertuan Mafia taldea izango dute telonero eta sarrerak 15 eurotan salduko dira.   

Iñigo Zelaia

AEBetako bildumagile batek 3,45 milioi euro ordaindu ditu Velazquezen koadro batengatik

Andrea ZARATE

Retrato de un caballero koadroa

AlfredBader Fine Arts de Milwaukee AEBetako galeriak Diego Velazquezen koadro ezezagun bat eskuratu du 3,45 milioi euroren truke Londreseko subastan. David Bader galeriaren presidenteordea enkantean egon zen eta bera izan zen eskaintza egin zuena Otto Naumann New Yorkeko kidearen izenean. Azkenengo honen ustez, enkantea hamarkadako “ganga” izan da.

Naumann adierazi duenez, Alfred Bader Fine Arts de Milwaukee (Wisconsin) galeriaren asmoa koadroa berriro saltzea da eta harrituta gelditu da obra hori “hain merke” eskuratzean. New Yorkeko Naumann agentearen arabera, 6 edo 7 milioi libra (7,08 edo 8,2 milioi euro) ordaindu ahal ziteztekeen erretratu horren truke.

Hasieran, koadroa Bonhamsen “Maisu zaharrak” bildumaren parte zen, 63 koadrorekin batera, baina autoretzari buruzko zalantza zegoen. Zalantza argitu ostean, albistea asko zabaldu da, adibidez Peter Cherry Artearen Historiako unibertsitate irakasleak gai horri buruzko artikulu bat argitaratu du Magazine aldizkariaren azken zenbakian.